Ana Sayfa    » DİL    » Azerbaycan dilinin grameri    » Azerbaycan dilinin ses bilgisi   

Azerbaycan dilinin ses bilgisi

  


align=


Azerbaycan dilinde 9  ünlü ve 23 ünsüz  fonem (26 ünsüz ses) bulunur. Ünlüler kalın ve ince, dudaklanan(yuvarlak) ve dudaklanmayan(düz), kapalı ve açık, dil önü, dil ortası ve dil arkası diye gruplara ayrılır.   Ünlülerin telafüz edilirken çeşitli kriterlere göre sınıflandırırlır:   
kalın ünlüler: - a, u, o, ı  ince ünlüler - e, ə, ö, ü, i  dudaklanan(yuvarlak)  ünlüler  - o, u, ö, ü  dudaklanmayan(düz),  ünlüler - a, e, ə, i, ı  dil önü ünlüler -   i, ə, ü  dil ortası ünlü -  e  dil arkası ünlüler -a, i, o, u  kapalı ünlüler - u, ü, ı, i, e  açık ünlüler - o, ö, a, ə
Azerbaycan dilinde Oğuz grubuna dahil olan Türk ve Gagavuz dillerinde,  genellikleTürk dillerinde olmayan “ə”   ünlüsü yaygın olarak kullanılmaktadır. Azerbaycan dilinde “ı” ünlüsünün kelimenin başında kullanılmasına rastlanmamaktadır.     Azerbaycan dilinde ünsüzler de ikiye ayrılır: sedalı/tonlu  ve  sedasız/ tonsuz ünsüzler.   Ünsüzlerin çoğu bu açıdan çift oluşturur:  Sedalı/tonlu  ünsüzler: [b] [c] [d] [g] [ğ] - [j] [k] [l] [m] [n] [r] [v] [y] [z] Sedasız/ tonsuz  ünsüzler: [p] [ç] [t] [k] [x] [h] [ş] [k `] - - - - [f] [x`] [s]  Azerbaycan dilinde hiçbir Türk dilinde olmayan kipleşen dilortası, sedasız (k) ve sedasız (g) ünsüzler vardır. Aynı zamanda kelimenin önünde “h” ünsüzünün korunması da spesifik bir özellik olarak dikkat çekmektedir.“Y” ünsüzü kelimenin başında   lehçe ve ağızlarda sıkça kullanılsa da, edebi dilde düşebilir: üzük-yüzük, ürek-yürek, üz-yüz vs. Azerbaycan dilinde  “ğ” ünsüzü kelime başında kullanılmaz.   Ayrıca, Azerice ünsüzlerinin kelime ortasında  çiftleşmesi (geminat) olayı da (saqqal, addım, səkkiz  vs) spesifik bir özellik olarak  bilinmektedir.  Tüm Türk dilleri için ortak olan ses uyumu kanunu   Azericede korunmaktadır. Bu kanun daha çok damak ahenginde muhafıza edilmektedir. Dolayısıyla, ince ve kalın ünlüler bir kural olarak birbirlerini izler. Diğer Türk dillerinde olduğu gibi, vurgu   Azericede de dinamik özellik  taşır ve genellikle kelimenin son hecesi üzerine düşer. Azerbaycan dilinde bir grup ek (olumsuzluk, soru, şart, fiili  bağlama ekleri vs) vurgu kabul etmez.



Oxunub: 65914



Azərbaycan Televiziyaları
İnternet Radio